Cuối năm, bạn mở bảng tổng kết. Chỉ số tăng mấy chục phần trăm, báo chí gọi là năm đẹp. Còn tài khoản của bạn chỉ nhích vài phần trăm, có khi còn âm. Bạn không mua toàn mã kém, cũng không bỏ bê tài khoản. Vậy tiền đã đi đâu?
Nhìn lại nhật ký giao dịch của nhiều tài khoản như vậy, tiền thường rò rỉ ở ba chỗ. Chỗ nào cũng nhỏ nếu nhìn từng lệnh, và cộng dồn lại thì đủ nuốt cả một năm thị trường tăng.
Chỗ rò thứ nhất: vào ra sai nhịp
Thị trường không tăng đều. Phần lớn mức tăng của một năm dồn vào một số ít phiên bùng nổ, thường đến ngay sau những đợt giảm làm người ta sợ nhất. Người vào ra theo cảm xúc hay làm đúng điều ngược lại: bán ra trong lúc giảm vì chịu không nổi, rồi đứng ngoài đúng những phiên tăng mạnh, và quay lại mua khi giá đã lên cao và tin tốt đã đầy mặt báo.
Kết quả là bạn ăn trọn những đợt giảm và chỉ hưởng một phần những đợt tăng. Chỉ số có thể lên 30%, tài khoản của bạn thì không, dù bạn cầm đúng những mã nằm trong chỉ số ấy.
Chỗ rò thứ hai: giữ lỗ, chốt lời sớm
Hai lệnh cùng mua một ngày. Mã thứ nhất tăng 7%, bạn bán ngay vì sợ mất phần lãi đang có. Mã thứ hai giảm 7%, bạn giữ để “chờ về bờ”. Sáu tháng sau, mã thứ nhất đã tăng gấp rưỡi, mã thứ hai vẫn chưa về bờ, và danh mục của bạn đọng lại toàn những mã bạn không muốn giữ.
Cách làm này nghe vô lý khi viết ra, nhưng gần như ai cũng từng làm, vì nỗi đau khi mất tiền lớn hơn nhiều niềm vui khi được tiền. Khoản lãi nhỏ được chốt vội cho chắc, khoản lỗ thì được cho thêm thời gian. Nhiều lệnh như thế là một năm trôi qua với tổng lãi gần bằng không.
Chỗ rò thứ ba: vay và xoay vòng quá tay
Thị trường lên, bạn vay ký quỹ để mua thêm. Mỗi đồng vay đều mang lãi vay, chạy đều mỗi ngày, bất kể cổ phiếu lên hay xuống. Mỗi lần xoay vòng danh mục đều tốn thêm một khoản nhỏ. Trong một năm giá đi ngang rồi tăng, những khoản nhỏ này cộng lại lớn hơn bạn nghĩ.
Nguy hiểm hơn là lúc thị trường giảm 15% trong vài tuần, chuyện vẫn xảy ra ngay trong những năm tăng mạnh. Với tài khoản vay nhiều, mức giảm đó biến thành lệnh bán bắt buộc ở đúng đáy, và phần lãi của cả năm biến mất trong hai tuần.
Cả ba chỗ đều bịt được bằng cùng một thứ
Để ý rằng không chỗ rò nào đến từ việc chọn sai mã. Cả ba đến từ những quyết định được đưa ra lúc thị trường ồn ào nhất: bán vì sợ, giữ vì hy vọng, vay vì hưng phấn. Thứ bịt được chúng là quy tắc viết trước, lúc đầu óc còn bình tĩnh:
- Bán theo điểm dừng lỗ đặt từ khi mua, chốt lời theo kế hoạch, thay cho theo cảm giác của ngày hôm đó.
- Đặt trần vay cho chính mình trước khi thị trường lên, đủ để chịu được một đợt giảm 20% mà không bị bán bắt buộc.
- Trước mỗi lệnh, ghi một dòng lý do. Cuối tháng đọc lại, bạn sẽ thấy tiền rò ở chỗ nào.
Kỷ luật ở đây là làm theo quy tắc. Nó không bắt bạn mua bán ít đi; nó chỉ bỏ đi những lệnh được đặt vì sợ hay vì hưng phấn.
Bước đầu tiên làm được ngay tối nay: mở nhật ký giao dịch của năm vừa rồi, đếm xem bao nhiêu lệnh bán đến từ một quy tắc, bao nhiêu lệnh đến từ cảm giác. Con số ấy nói cho bạn biết nên bắt đầu từ chỗ rò nào. Cách viết những quy tắc đầu tiên có trong bài Viết quy tắc khi còn bình tĩnh, và đó cũng là việc của tuần thứ hai trong chương trình 30 ngày đầu.
Bài viết chia sẻ kiến thức chung. Mua bán mã nào là quyết định của bạn, theo quy tắc của bạn.