Bạn mua một mã ở giá 30.000 đồng. Ba tuần sau nó lên 32.500, lãi hơn 8%. Bạn bán, nhẹ cả người: lãi đã nằm trong tay, chắc ăn rồi. Cùng lúc đó, một mã khác bạn mua ở 40.000 đang ở 36.800, lỗ 8%. Bạn giữ. Doanh nghiệp vẫn tốt mà, giá nào rồi cũng về bờ.
Một năm sau, mã thứ nhất ở 48.000. Mã thứ hai ở 31.000, và bạn vẫn giữ, vì giờ lỗ 22% thì càng không thể bán. Nhìn lại cả danh mục, bạn thấy một điều lạ: những mã đang nằm trong tài khoản toàn là mã lỗ, còn những mã tăng mạnh nhất năm đều từng đi qua tay bạn rồi bị bán sớm.
Vì sao ta làm ngược
Cách làm này có tên trong các nghiên cứu về hành vi, nhưng bạn không cần tên gọi để nhận ra nó ở chính mình. Nỗi đau khi mất một triệu lớn hơn nhiều niềm vui khi được một triệu, nên ta chốt lãi vội để giữ lấy cảm giác thắng, và trì hoãn việc cắt lỗ vì bán ra nghĩa là thừa nhận mình đã sai.
Cái bẫy nằm ở chữ “về bờ”. Giá mua của bạn là một con số chỉ có ý nghĩa với bạn. Doanh nghiệp không biết bạn mua ở giá nào, thị trường càng không. Một mã đang ở 31.000 sẽ lên hay xuống tùy vào chuyện làm ăn và dòng tiền sắp tới của nó, không tùy vào việc bạn từng trả 40.000.
Có một câu hỏi lật ngược được cái bẫy này: nếu hôm nay chưa có mã này trong tài khoản, tôi có bỏ tiền mua nó ở giá này không? Nếu câu trả lời là không, thì giữ nó cũng là một quyết định mua lại mỗi ngày, chỉ là bạn không nhìn nó như vậy.
Bốn cách để đảo lại
1. Điểm dừng lỗ viết trước khi mua, và không dời xuống. Mua ở 40.000 thì đã biết sẽ bán ở 36.000 nếu sai, chẳng hạn. Khi giá chạm, bán, không bàn thêm. Điều khó nhất là không dời điểm dừng xuống 34.000 “chờ thêm chút nữa”; mỗi lần dời là một lần biến quy tắc thành hy vọng.
2. Chốt lời theo kế hoạch, không theo cảm giác. Trước khi mua, ghi sẵn bạn sẽ chốt ở đâu, hoặc chốt từng phần ra sao: ví dụ bán một phần ba khi lãi 15%, phần còn lại đi theo một điểm dừng được nâng dần theo giá. Khi có kế hoạch, khoản lãi 8% không còn làm bạn hồi hộp phải bán ngay.
3. Để lệnh dừng làm việc thay bạn. Hầu hết ứng dụng giao dịch cho đặt sẵn lệnh dừng lỗ. Đặt ngay sau khi mua, lúc bạn còn bình tĩnh, để đến ngày giá giảm mạnh thì lệnh tự chạy mà không cần bạn thắng được nỗi sợ của chính mình.
4. Chỉ xét lại quy tắc ở buổi rà soát định kỳ. Quy tắc nào cũng có lúc cần sửa. Nhưng sửa giữa phiên, khi đang lỗ, hầu như luôn là tìm cớ để không làm theo. Hẹn một ngày cố định trong tháng, xem lại cả bộ quy tắc với đầu óc tỉnh táo, và chỉ sửa vào ngày đó.
Một tháng thử
Thử trong một tháng: với mọi lệnh mua mới, viết hai con số trước khi bấm mua, điểm dừng lỗ và kế hoạch chốt lời. Với những mã đang lỗ trong tài khoản, trả lời câu hỏi “hôm nay có mua lại ở giá này không” cho từng mã, rồi làm theo câu trả lời.
Bạn sẽ thấy một tháng ấy có vài lệnh cắt lỗ đau hơn bình thường, và vài khoản lãi được giữ lâu hơn bình thường. Đó chính là lúc cái phễu bắt đầu quay đúng chiều. Cách tính số cổ phiếu mua mỗi lệnh sao cho khoản lỗ ở điểm dừng luôn vừa sức có trong bài Mua bao nhiêu quan trọng hơn mua mã nào.
Bài viết chia sẻ kiến thức chung. Mua bán mã nào là quyết định của bạn, theo quy tắc của bạn.