Tháng thị trường tăng mạnh, ứng dụng giao dịch nhắc bạn còn hạn mức vay chưa dùng. Mỗi phiên xanh làm hạn mức đó trông giống tiền đang bỏ không. Bạn vay thêm, rồi thêm nữa, và đến lúc thị trường quay đầu thì bạn mới hỏi câu hỏi lẽ ra phải hỏi từ đầu: mình đang vay bao nhiêu, và chịu được tới đâu?
Vay ký quỹ (margin) không xấu. Nó là một công cụ, và như mọi công cụ, nó cần một giới hạn đặt trước. Dưới đây là cách tự đặt trần vay cho mình bằng ba phép tính, không cần công thức phức tạp.
Phép tính thứ nhất: thị trường giảm 20% thì tài khoản còn bao nhiêu
Mức giảm 20% trong vài tuần là chuyện vẫn xảy ra, kể cả trong những năm thị trường tăng. Hãy lấy nó làm kịch bản chuẩn để thử sức chịu của tài khoản.
Giả sử vốn của bạn là 500 triệu đồng. Bảng dưới là số minh họa, chưa tính lãi vay:
| Vay thêm | Tổng mua | Sau khi giảm 20% | Vốn còn lại | Vốn giảm |
|---|---|---|---|---|
| 0 | 500 triệu | 400 triệu | 400 triệu | 20% |
| 150 triệu | 650 triệu | 520 triệu | 370 triệu | 26% |
| 300 triệu | 800 triệu | 640 triệu | 340 triệu | 32% |
| 500 triệu | 1 tỷ | 800 triệu | 300 triệu | 40% |
Cùng một đợt giảm 20% của thị trường, tài khoản vay gấp đôi vốn mất 40%. Để lấy lại 40% đã mất, tài khoản phải tăng gần 67%. Con số này không nằm trên màn hình lúc bạn bấm vay.
Phép tính thứ hai: còn cách mức bị gọi bổ sung bao xa
Mỗi công ty chứng khoán quy định một tỷ lệ tối thiểu giữa vốn của bạn và tổng tài sản trong tài khoản. Xuống dưới mức đó, bạn phải nộp thêm tiền trong thời gian ngắn, nếu không thì cổ phiếu bị bán bớt, thường ở đúng lúc giá thấp nhất. Mức này ghi trong hợp đồng ký quỹ bạn đã ký, và khác nhau giữa các công ty, nên hãy tra đúng số của nơi bạn mở tài khoản.
Lấy dòng “vốn còn lại” ở phép tính thứ nhất chia cho “sau khi giảm 20%”, bạn có tỷ lệ vốn của mình sau kịch bản xấu. Ví dụ vay 300 triệu: 340 chia 640, bằng 53%. Vay 500 triệu: 300 chia 800, bằng 37,5%. So con số ấy với mức tối thiểu trong hợp đồng của bạn. Trần vay hợp lý là mức mà sau khi thị trường giảm 20%, bạn vẫn còn cách mức bị gọi bổ sung một khoảng đủ rộng, để khỏi nộp tiền hay bán cổ phiếu trong lúc hoảng.
Phép tính thứ ba: lãi vay chạy mỗi ngày
Lãi vay tính theo ngày, bất kể cổ phiếu lên hay xuống. Một khoản vay 300 triệu để lâu nhiều tháng sẽ gặm vào phần lãi kỳ vọng, nhất là khi thị trường đi ngang. Vì thế trần vay nên đi kèm một câu hỏi thứ hai: khoản vay này dự định giữ trong bao lâu, và cổ phiếu mua bằng tiền vay phải tăng bao nhiêu chỉ để hòa lãi vay?
Nếu câu trả lời là “chưa biết giữ bao lâu”, thì chưa nên vay.
Viết trần vay thành một quy tắc
Ba phép tính trên gom lại thành một dòng trong bộ quy tắc của bạn, chẳng hạn: vay không quá một phần ba vốn tự có, và chỉ vay cho vị thế có điểm dừng lỗ rõ ràng, giữ không quá hai tháng. Con số đúng cho bạn phụ thuộc vào mức chịu rủi ro của chính bạn; con số trong bài chỉ để minh họa cách nghĩ.
Hai thói quen giúp giữ trần vay:
- Hạ trần khi thị trường chuyển sang Thận trọng. Nhiều nhà đầu tư kỷ luật nối trần vay của mình với trạng thái chung của thị trường: thị trường thuận lợi thì cho phép vay tới trần, thị trường thận trọng thì hạ trần hoặc về không. Nhịp thị trường tóm bức tranh chung ấy thành một trạng thái sau mỗi phiên, để bạn có một mốc khách quan cho quyết định này.
- Quyết trần vay vào ngày thị trường đi ngang, không quyết vào ngày tăng trần. Và chỉ xét lại ở buổi rà soát định kỳ, như mọi quy tắc khác.
Việc làm được ngay: mở hợp đồng ký quỹ của bạn, tìm tỷ lệ tối thiểu, rồi làm phép tính thứ nhất và thứ hai với số vay hiện tại. Nếu kết quả làm bạn giật mình, đó là lúc tốt nhất để đặt trần, trước khi thị trường làm thay bạn. Cách tính số cổ phiếu cho từng lệnh để khoản lỗ ở điểm dừng vừa sức có trong bài Mua bao nhiêu quan trọng hơn mua mã nào.
Bài viết chia sẻ kiến thức chung. Mua bán mã nào là quyết định của bạn, theo quy tắc của bạn.